شهلا دانشفر

خوش آمديد

جنبش علیه تبعیض علیه زن در مصر یک جنبش بالنده

 زنان نقش و حضور چشمگیری در انقلاب مصر داشته اند. ماری فردریکسن٬ از رهبران مارکسیست‌های دانمارک در نوشته تحت عنوان “نقش چشمگیر زنان درانقلاب مصر” مینویسد که در روزهای پیش از سقوط مبارک در میدان التحریر زنان ۴۰ تا ۵۰ درصد جمعیت را تشکیل میدادند. این زنان در دفاع از میدان مشارکت کردند، سنگر بستند، بحث کردند، شعار دادند و به همراه مردان جانشان را به خطر انداختند. در این رابطه یکی از زنان شرکت کننده در التحریر مصر در گفتگویی با خبرنگاران چنین میگوید: “تصویر پشت صحنه و سنتی زنان مصر در خلال انقلاب تغییر کرد. برای کمتر کسی قابل تصور بود که این زنان در تظاهرات ضد رژیم در صفوف اول بایستند یا به تنهایی در چادرهای برپا شده در میدان تحریر بخوابند. او  می‌گوید این انقلاب بسیاری الگوها و برداشت‌ها نسبت به زن مصری را متحول کرد.”

نقش پیشرو زنان را همچنین در طول دو سالی که از رفتن مبارک میگذرد نیز در زنده نگاهداشتن خواستها و آرمانهای انقلاب میتوان به روشنی دید. ولی یک موضوع قابل مشاهده در این دو سال تعرض به زنان برای کنار زدن آنان از صحنه جامعه است. به زنان تعرض میکنند تا پایه های اسلام و تبعیض جنسیتی را محکم کنند. این تعرضات از همان آغاز و در جریان مبارزه علیه مبارک شروع شد.  بعلاوه اینکه بطور واقعی در مصر زنان در سطح وسیع و بطور مستمر در خانه و در خیابان همواره مورد آزار جنسی قرار داشته اند. از جمله همانموقع در کوران شکل گیری اعتراضات در التحریر، در گزارشاتی که در گفتگو با زنان در این میدان تهیه شده بود، حکایت از این داشت که بسیاری از آنان اظهار داشته اند که در روزهای اول به خیابان نیامدند چون خود دولت شایع کرده بود که زنان ممکن است مورد آزار جنسی وسیع قرار گیرند. ولی بعدا همین زنان در چند روز بعد از اعتراضات گسترده در التحریر از این سخن گفتند که در این میدان با دنیای جدیدی از آزادی و برابری روبرو شدند. همین فضا را در استقبال شورانگلیر جوانان زن و مرد از نوال سعداوی زنی که توسط جریانات اسلام تکفیر شده بود میشد دید.

اما پس از سرنگونی مبارک و روی کار آمدن شورای نظامی بطور آگاهانه ای زنان نادیده گرفته شدند. سلفی ها نیز با رسیدن به موقعیت قدرت شروع به انواع حملات علیه زنان کردند. فعالین زن تحت فشار و تهدید قرار گرفتند. از جمله حدود یک ماه و نیم پس از سقوط دولت مبارک، در ماه مارس تعدادی از مردم مصر در اعتراض به برآورده نشدن خواسته‌هایشان در میدان تحریر دست به اعتراض زدند و در نهم مارس ارتش مصر با حمله به تظاهرات کنندگان عده‌ای را دستگیر کرد که از جمله ۱۸ زن جزو دستگیرشدگان بودند. همان هنگام یکی از زنان بازداشت شده در این تظاهرات  در گفتگو با شبکه خبری سی‌ان‌ان گفت که مأموران وی را مجبور به دادن تست باکره بودن کرده و او را تهدید کرده بودند که در صورت خودداری، به وی شوک الکتریکی خواهند داد. او توضیح داد که در زمان گرفتن این تست از او، علاوه بر پزشک و یک زن، شش پلیس نیز در محل حضور داشتند.

به دنبال بالاگرفتن اعتراضات و انتشار وسیع خبر گرفتن تست بکارت از این زنان، گروهی از وبلاگ ‌نویسان و فعالان از مقامات ارتش مصر درخواست کردند تا در خصوص این اقدام تحقیقاتی انجام گردد و اعلام داشتند که به صورت آنلاین نسبت به این عمل ارتش مصر دست به اعتراض خواهند زد.

بدین ترتیب در برابر فشارهایی که به زنان آورده میشد و وضعیتی که بوجود آمده بود، زنان و مردان آزادیخواه در مصر به دفاع از اهداف انقلابشان برخاستند. از این سخن گفتند که میدان مبارزه برای آزادی و برابری را ترک نخواهند کرد. در همین رابطه یکی از فعالین زن در گفتگو با خبرنگاران میگوید: “جامعه مصر تکان خورده و زنان به قدرت خود واقف شده‌اند. ما به ترس‌های خود غلبه کرده‌ایم و دیگر از رژیم یا پلیس یا سنت وحشت نمی‌کنیم”. و در ادامه بر جنبشی برای آزادی زن تاکید میگذارد.

نکته قابل توجه دو قطبی جنبش علیه تبعیض علیه زن و جنبش های اسلامی است. یک خصلی هویتی قوانین ارجاعی اسلامی، ضدیت با زن است. هر جا نیز قوانین اسلامی به عرصه سیاست کشیده میشود، در سطح جامعه به قوانین رسمی تبدیل میشود یک خصلت بارز مبارزه مردم زنانه بودنش است. ما این را در ایران به وضوح می بینیم. در مصر نیز با به جنب و جوش درآمدن تقلاهای جریانات اسلامی  و به قدرت رسیدن اخوان المسلمین میتوان دید که چگونه جنبش علیه تبعیض بر زن، دارد صف آرایی میکند. چگونه یک عرصه از مبارزه مردم ایستادن در برابر تبدیل شدن قوانین اسلامی به قوانین رسمی کشور و وارد شدن آن به قانون اساسی مصر است. به عبارت روشنتر اکنون دو سال بعد از انقلاب مصر می بینیم که یکی از عرصه های فعال اعتراض مردم علیه دولت حاکم، جنبش علیه تبعیض بر زن و قوانین ارتجاعی اسلامی در این کشور است. علیا المهدی دختر جوانی که در سال گذشه در دفاع از آزادی و علیه تبعیض جنسیتی عکس های برهنه خود را بر روی فیس بوک گذاشت، صدای این جنبش را جهانی کرد. مروری بر گوشه هایی از این جدال وحرکت های اعتراضی زنان و مردان آزادیخواه  در مصرعلیه تبعیض و علیه قوانین ضد زن اسلامی در این کشور تصویر روشنی از آنچه که بطور واقعی در مصر میگذرد را بدست میدهد.

حجاب یک موضوع مهم اعتراض

بحث بر سر مساله حجاب در مصر داغ است. آخرین خبر در هفته ای که گذشت حکایت از این دارد که یک آموزگار زن مصری موهای دو دانش‌آموز دختری را که حاضر به بر سر کردن حجاب اسلامی نبودند،  قیچی کرد. ماجرا از این قرار بود که در مدرسه ای در ۵۰۰ کیلومتری جنوب قاهره دو دختر دانش آموز بدلیل نداشتن حجاب نخست ناگزیر شدند که دو ساعت در حالی که دستان خود را روی سرشان گذاشته بودند در مدرسه به حالت ایستاده منتظر بمانند و سپس آموزگار آنها بخشی از موهای این دو دختر را قیچی کرده بود. این معلم که “کیلانی” نام دارد از همه‌ی دختران دانش‌آموز ده سال به بالا خواسته بود که موهای خود را با حجاب بپوشانند و به دانش‌آموزان گفته بود که دین ما حکم میکند دختران حجاب بر سر داشته باشند. به گزارش خبرگزاری رویترز این معلم که با اعتراض پدر یکی از این دختران و سازمانهای دفاع از حقوق زن روبرو شده است،  ادعا کرده بود که این اتفاق ظاهرا  به صورت شوخی شروع شده است. او به دختران گفته بود که اگر حجاب را رعایت نکنند موهایشان را قیچی میکند. سپس بعد از چند بار هشدار، یکی از شاگردان از کیف‌اش یک قیچی بیرون آورده و آن را به آموزگار داده تا به تهدید خود عمل کند. در پی آن این آموزگار موهای دو دختر را قیچی کرده بود. او برای تخفیف جرمش گفته بود که موهای این دو دختر را بیش از دو سانتیمتر قیچی نکرده است، او خود نیز زنی محجبه است که با روبنده به مدرسه میرفت و فقط دو چشمانش دیده میشدند.

بدنبال شکایت پدر یکی از این دختران به دادستانی این موضوع به سطح جامعه کشیده شده و آموزگار مربوطه از کار اخراج گردید. سپس در عکس العمل به این موضوع و فشار اعتراضات بر سر آن فرماندار منطقه‌ی لوکسور این پیشامد را “شرم‌آور” خواند. “شورای ملی زنان” که یک سازمان طرفدار حقوق زنان در مصر است نیز  این عمل کریه آموزگار را محکوم کرده و آنرا ناقض قوانین مصر و حقوق بشر و حقوق کودکان خواند.

مردم مصر خواهان قانونی انسانی و سکولار هستند

یک نگرانی مهم مردم مصر دخالت دادن مذهب در قانون اساسی ای است که در دست تدوین است. محمد مرسی اعمال قوانین شرعی را انکار میکند. اما جریانات سکولار و معترض از این موضوع بیم دارند. هم اکنون زیر فشار اعتراضات مردم بخش هایی از پیش نویس قانون اساسی علنا منتشر شده است. فعالان حقوق زن به بندی از این پیش نویس معترضند که تاکید می‌کند دولت باید “تا جایی که مغایر با شریعت اسلام نیست” از برابری زن و مرد حمایت کند.

در همین رابطه  روز ۱۶ مهر صدها نفر از زنان و مردان آزادیخواه در مصر با تجمع در مقابل کاخ مرسی رئیس جمهور این کشور زنجیره انسانی درست کردند. اعتراض زنان به اهانت ها، تضییع حقوق و تبعیض علیه زنان بود. بنا بر خبرها در این حرکت اعتراضی زنان خواهان تدوین قانونی شدند که حقوقشان در آن تضمین شود. “هبه جنايني”، مهماندار هواپيما، در گفت وگو با العالم، در رابطه با علت این اعتراضات میگوید: ما هر روز از نقض حقوق زن در خيابان، خانه، مترو و در هر مكان دیگری رنج مي كشيم؛ اما واكنش ها (خواه از سوي زنان و يا مردان) همسطح با اين نقض ها و تجاوزها نيست، هنگامي كه يك زن در خيابان حقوقش نقض مي شود، خود را در مقابله با اين تجاوز تنها مي بيند”. در همین رابطه  “كريمه حفناوي” عضو حزب سوسياليست مصر نیز به العالم، میگوید: اگر زن نيمي از جامعه را تشكيل مي دهد، پس چگونه حضورش در جمعيت موسسان تا اين حد اندك است؟ ما خواستار تشكيل مجدد جمعيت موسسان هستيم و مي خواهيم حق زنان در قانون اساسي تضمين شود، ما از حقوق خود چشم پوشي نمي كنيم و خواستار حقوق بيشتر در جامعه اي هستيم كه مردم آن براي عدالت، عزت و كرامت انساني انقلاب كردند. “داليا اسود” يكي از اعضاي حزب الدستور نیز در گفت وگو با العالم، اظهار داشت: ماده ۳۶ قانون اساسي حضور زنان را در برخي نقش هاي مشخص، كم رنگ و ضعيف مي كند.  سازمانده حرکت اعتراضی روز ۱۶ مهر که اعتراضی علیه تبعیض بود، زنان بودند. اما مردان بسیاری در این حرکت شرکت داشتند و این تجمع اعتراضی گوشه ای از حضور فعال جنبش علیه تبعیض در جامعه مصر بود.

همچنین روز ۱۲ مهر ۹۱ جمعی از زنان و مردان مصری در اعتراض به تبعیض علیه زن و محتوای ضد زن قانون اساسی که در پارلمان مصر در دست تصویب است، دست به تجمع زدند. این تجمع در مقابل مجلس علیای پارلمان مصر که محل اجلاس صد عضو مجمع موسس این کشور است صورت گرفت. طبق خبرهای منتشر شده ايناس مکاوي، فعال زن مصري و يکي از سازمان دهندگان تظاهرات این روز در  قاهره، اعلام کرد قانون اساسي جديد به ويژه بند سي و ششم آن براي زنان بسيار خطرناک است. از جمله بندهای دیگری که در این قانون  موجب نگرانی فعالین دفاع از حقوق زن شده است، بند های مربوط به قوانین خانواده، ارث و حقوق فردی است. خصوصا اینکه کمیسیون پیش‌نویس قانون اساسی مصر به طور عمده در دست اسلامگرایان است.

 روز ۲۱ خرداد ۹۱ صباح فواز ابراهيم، یکی دیگر از فعالین زن در مصر گفت اطلاعاتي که درباره قانون اساسي جديد مصر به بيرون درز پيدا کرده، بسيار نگران کننده است. او تاکيد کرد قانون اساسي جديد مصر در خفا تهيه مي شود و نمایندگان مجلس موسسان قصد دارند قانون اساسي را از قبل خودشان بنویسند و بعد  به مردم بگويند که در همه پرسي به آن راي مثبت بدهند. قبل از آن نیز در  ۹ آذرماه ۹۰ صدها تن از زنان سرپرست خانواده در مصر با شنیدن خبر تغییر قوانین “حضانت بر اساس فقه اسلامی” در مقابل مرکز مطالعات اسلامی وابسته به جامع الازهر دست به تظاهرات زدند.

مبازه علیه اذیب و آزار زنان

یک موضوع دیگر اعتراض در دو سال اخیر در مصر مبارزه علیه اذیت و آزار زنان معترض در این کشور است. از جمله روز ۱۹ خرداد ماه ۹۱  گروهي از زنان مصري با برگزاري تظاهراتي در ميدان التحرير خواهان پايان يافتن خشونت‌هاي جنسي و ايجاد “مصري جديد” پس از رژيم حسني مبارك شدند. یک مورد از این خشونتها که مورد نظر تظاهرات کنندگان این روز بود، حمله حدود ۲۰۰ مرد به یک زن در نیمه دوم خرداد ۹۱ است  که خبر آن از آسوشیتدپرس پخش شد. در حرکت اعتراضی روز ۱۹ خرداد حدود ۵۰ زن در حالی شرکت میکردند که گروه بزرگی از مردان دور آنها حلقه حمایتی زده بودند. این تظاهرات مورد حمله گروهی از اوباش مزدور شدند. اخبار روزنامه ها در همان هنگام از سازمانیافتگی این حملات برای کنار زدن جنبش اعتراضی علیه تبعیض علیه زنان سخن گفتند. يكي از افرادی كه در  این تظاهرات  حضور داشت، میگوید: فعالان زن هسته‌ انقلاب مصر هستند. آنها عامل محرك اين جنبش محسوب مي‌شوند. اگر آنها را پراكنده كنيم، روح انقلاب از ميان مي‌رود.

جمعه قبل از این حرکت نیز  حدود ۳۰ تن از زنان در اعتراض به تبعیض علیه زنان تظاهراتی بر پا کرده بودند. قبلا از آن نیز در ۴ دی ۹۰ زنان شهر اسکندریه مصر، در اعتراض به برخورد خشونت آمیز نیروهای امنیتی و نظامی با زنان تظاهرات کردند. در این حرکت اعتراضی زنان مصری با حمل پلاکاردها و پارچه نوشته هایی، بر ضرورت پایان دوره انتقالی و تحویل قدرت به مسئولان غیرنظامی و احترام به حق مردم و تظاهرکنندگان تأکید نمودند. نمونه دیگر از این نوع اعتراضات در ۲۹ آذر ۹۰ روی داد که در آن هزاران نفر از مردم به خیابانها آمدند. قضیه از این قرار بود که روز دوشنبه ۲۸ آذر ۹۰ در پنجمین روز اعتراضات گسترده مردم مصر در میدان التحریر که بعد از سرنگونی مبارک برپا شده و خود مردم ازآن بعنوان انقلاب دوم سخن میگفتند، زنی مصری توسط چند سرباز ارتش اين كشور مورد ضرب و شتم شدیدی قرار گرفت و لباس‌هاي وي پاره شد. تصویر این زن با تیتر درشت زنی با کرست آبی به سرتیترمهم اخبار جهانی تبدیل شد. در اعتراض به این موضوع روز ۲۹ آذر ۹۰ بیش از ده هزار از زنان و مردان معترض مصر دست به تظاهرات زدند. تظاهر کنندگان در حالیکه تصاویر زنی که روز قبلش مورد حمله نیروهای اسلامی قرار گرفته و خبر آن به صدر اخبار جهانی کشیده بود را در دست داشتند با  راه‌پیمایی از میدان التحریر قاهره  تا حوالی سندیکای مطبوعات با شعار “مرگ بر حکومت نظامی” حرکت کرده و به سمت خیابان “حرب” در مرکز شهر قاهره رفتند. با اوج گیری دامنه تظاهرات، سرتیپ عادل عماره عضو شورای نظامی حاکم بر مصر کنفرانسی مطبوعاتی تشکیل داد و در برابر اعتراض مردم تعهد داد که کمیته حقیقت یابی تشکیل داده و واقعه را تا مجازات عاملان آن پیگیری کند. اما مردم همچنان به تظاهرات خود ادامه دادند ودر ساعات پایانی شب؛ جمعیت خشمگین با سردادن شعارهایی تند خواستار استعفای شورای نظامی مصر شدند.

زیر فشار این اعتراضات و انعکاس وسیع جهانی این سرکوبها مقامات شورای نظامی ناگزیر از برخوردهای سرکوبگرانه خود عذرخواهی کردند. در رابطه با همین موضوع همچنین پنج سازمان مدافع حقوق زنان در مصر با انتشار بیانیه ای به ادامه ی نظامی گری و خشونت بر زنان  اعتراض کردند.

و بالاخره نمونه دیگر از این دست اعتراضات، تجمع اعتراضی زنان و مردان معترض در میدان التحریر علیه سرکوبهای دولت نظامی در روز ۱۷ بهمن ۹۰ بود. این تجمع در اعتراض به درگیری های شهر پورت سعید و کشته شدن صدها نفر در آنجا انجام گرفت. تظاهرات کنندگان در این روز با سردادن شعارهایی در حمایت از عدالت اجتماعی، خواستار تسریع در محاکمه عاملان رخدادهای ورزشگاه شهر پورت سعید شدند .

علیا المهدی سمبل جنبش آزادی زن در مصر

بعد از سرنگوني مبارك با روی کار آمدن دولت نظامی طنطاوی طرح مهندسي شده دولت هاي غرب و حاکمین مصر در مقابل انقلاب مردم به اجرا گذاشته شد. در پناه اين دولت و سركوبگري هايش راه برگزاري انتخابات مجلس فراهم گردید و در نبود جريان چپي كه افق روشني در مقابل انقلاب مردم قرار دهد و ناآمادگي جريانات چپ و راديكال كه بتوانند مهر خود را بر سير اوضاع و تحولات بزنند، و نیز در دل سردرگمي مردم، انتخاباتي برگزار گردید كه در آن اسلامی ها دو سوم کرسی ها را نصیب خود کردند. بدنبال این تحولات طرحهای اسلامی کردن جامعه مصر یکی یکی رو آمد و بحثت در مورد لباس و حجاب زنان و جداسازی جنسیتی در دانشگاهها داغ شد.

در چنین فضایی مرداد ماه سال ۹۰ علیا المهدی دختر ۲۰ ساله جوان مصری با انتشار عکس برهنه خود و دوست پسرش بر روی صفحه وبلاگ خود، علیه به تقلا درآمدن جریانات اسلامی و جلو کشیده شدن قوانین ارتجاعی شان و تبعیض علیه زنان به پا خاست. علیا در وبلاگ شخصی خود که آن را «مذکرات ثائرة» (یادداشت‌های یک زن انقلابی) نامیده است در زیر عکس بزرگ خود چنین نوشت: “نخست درباره زنانی که در آغاز دهه ۷۰ میلادی در دانشکده هنرهای زیبا به عنوان مدل در برابر نقاشان مرد لخت می‌شدند قضاوت کنید و کتاب‌های هنری را پنهان کرده، مجسمه‌های برهنه را بشکنید، سپس در برابر آینه لخت شوید و بدن‌های خود را که با دید تحقیر آمیز به آن‌ها نگاه می‌کنید به آتش بکشید تا پیش از فرستادن اهانت‌هایی با مضمون تبعیض جنسی به من و نفی حق آزادی بیان من، برای همیشه از عقده‌های جنسی خود‌‌ رها شوید”.

عليا با اين كارش فرياد آزاديخواهي جوانان و مردم مصر را به صدا در آورد. صدايي كه جهاني شد. جريانات اسلامي مرتجع فتواي قتلش را دادند و او را تهدید به قتل کردند. به همراه اين حركت او جنبش اعتراضي زنان و مردان آزاديخواه در خيابانها نیز شكل گرفت و كمپين جهانی در دفاع از وی برپا شد. این اتفاق مهم نشانه دیگری از جنبش اعتراضی قدرتمند علیه تبعیض علیه زنان در مصر بود. عليا با اينكار در واقع سكولار بودن و جوهر راديكال انقلاب مردمي كه شعارش نان، آزادي، كرامت انساني بود را به نمايش گذاشت. او نشان داد كه در همه كشورهاي اسلامي و هر جا كه سخن از جنب و جوش جريانات ارتجاعي اسلامي در ميان باشد، زنانه بودن انقلاب يك خصلت مهم مبارزات مردم خواهد بود.

اینها گوشه هایی از اعتراضات مردم آزادیخواه مصر علیه تبعض علیه زن در طول دو سال اخیر است. این اعتراضات به روشنی نشان میدهد که جنبش آزادي زن، جنبش عليه قوانين ارتجاعي اسلامي با خواست يك جامعه آزاد و در خور انسان یک جنبش قوی و گسترده در مصر است. جنبشی كه عليا المهدي یکی از سمبل های آن است.

پنجم آبانماه 91

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: